เบื้องหลังความเหนื่อยหอบ: รู้จัก "น้ำท่วมปอด" สองแบบ และภัยซ้อนของคนไข้ไตวาย
คำว่า "น้ำท่วมปอด" ที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ ในทางการแพทย์นั้น จริง ๆ แล้วถูกแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ๆ ซึ่งมีตำแหน่งที่เกิด และวิธีการรักษาที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
ประเภทแรกคือ Pleural Effusion (น้ำในเยื่อหุ้มปอด): ภาวะนี้คือน้ำเข้าไปสะสมอยู่ "รอบ ๆ ปอด" ในช่องว่างระหว่างปอดกับผนังทรวงอก เปรียบเหมือนมีน้ำขังอยู่ในถุงที่หุ้มปอดไว้เฉย ๆ อาการแบบนี้... แพทย์สามารถรักษาได้โดยการ "ใช้เข็มเจาะเข้าไปดูดเอาน้ำออกมาตรง ๆ" เพื่อลดความดันและช่วยให้ปอดขยายตัวได้ทันที
ประเภทที่สองคือ Pulmonary Edema (น้ำท่วมในเซลล์เนื้อปอด): นี่คือภาวะที่เกิดในเคสของผมครับ มันคือน้ำที่ซึมเข้าไปอยู่ "ข้างใน" ถุงลมปอดและเนื้อเยื่อปอดในระดับเซลล์ กระจายตัวแทรกซึมอยู่ทั่วไปเหมือนน้ำที่อยู่ในฟองน้ำอุ้มน้ำ ภาวะนี้... "ไม่มีทางใช้เข็มเจาะดูดน้ำออกมาได้เลย" สำหรับตัวผม... ในฐานะที่เป็นผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังและต้องล้างไตทางช่องท้อง ภาวะ Pulmonary Edema นี้ สามารถเกิดขึ้นได้ง่ายและน่ากลัวกว่าคนทั่วไปมาก เพราะในร่างกายของผมตอนนี้ มี "สองแรงบวก" ที่เข้ามาซ้อนทับและกดดันซึ่งกันและกันอยู่ตลอดเวลา:
แรงที่หนึ่ง: หัวใจบีบตัวได้น้อย เนื่องจากหัวใจห้องล่างซ้ายของผมมีอาการโต และมีกำลังบีบตัวส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงแค่ประมาณ 30% เท่านั้น เมื่อหัวใจปั๊มเลือดออกไปไม่ทัน เลือดจึงเกิดการคั่งย้อนกลับไปทางหลอดเลือดปอด ส่งผลให้ความดันในปอดสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว จนน้ำในกระแสเลือดซึมทะลุผ่านผนังหลอดเลือดเข้าไปในถุงลม กลายเป็นภาวะ Pulmonary Edema แบบเฉียบพลัน ส่งผลให้มีอาการเหนื่อย หอบอย่างรุนแรง นอนราบไม่ได้ และระดับออกซิเจนในเลือดตกทันที
แรงที่สอง: ไตขับน้ำเองไม่ได้ เมื่อไตไม่สามารถทำหน้าที่ขับน้ำและเกลือออกจากร่างกายได้ดี หากวันไหนมีน้ำหรือเกลือส่วนเกินสะสมในร่างกายมากเกินไป หรือการดึงน้ำ (UF) ออกมาได้ไม่พอ ปริมาณน้ำที่เกินมาทั้งหมดจะวิ่งไปเพิ่มภาระให้หัวใจทำงานหนักขึ้นทันที จนหัวใจรับไม่ไหว และดันน้ำย้อนกลับไปท่วมปอดเร็วขึ้นเป็นทวีคูณ
เมื่อสองแรงนี้มาเจอกันจนเกิดวิกฤตน้ำท่วมในเซลล์ปอด (Pulmonary Edema) ทางเลือกในการแก้ไขจึงมีจำกัดและต้องแข่งกับเวลาอย่างมาก โดยมีแนวทางหลัก ๆ เพียง 3 ข้อเท่านั้น คือ:
งดน้ำเข้าทุกช่องทาง เพื่อหยุดยั้งไม่ให้มีของเหลวไปเติมในระบบเพิ่มขึ้น
ดึงน้ำออกจากร่างกายให้มากที่สุด โดยการล้างไตทางช่องท้องด้วยน้ำยาที่มีความเข้มข้นสูงขึ้น (Hypertonic) และทำการล้างติดต่อกันแบบต่อเนื่องห้ามหยุด เพื่อเร่งระบายน้ำส่วนเกินออก
ประคองระบบหายใจ ในระหว่างที่รอการดึงน้ำออก หากร่างกายทนไม่ไหว ความจำเป็นขั้นเด็ดขาดคือต้องใส่ท่อช่วยหายใจเพื่อประคองให้ออกซิเจนยังคงไปเลี้ยงสมองและอวัยวะต่าง ๆ ได้
นี่คือกลไกและความจริงอันซับซ้อนของร่างกายในเคสของผม... ที่ทำให้คำว่า "น้ำท่วมปอด" ไม่ใช่แค่การเอาน้ำออกธรรมดา ๆ แต่คือไฟต์บังคับที่หัวใจและไตต้องสู้ไปด้วยกันในทุก ๆ วันครับ